Nederlands onderaan of op mijn blog. Dutch text below.


From dictionary user to dictionary compiler

In 1976 I started studying Arabic at Utrecht University. It all started with the alphabet and the sounds. And vocabulary learning, because you cannot learn a new language without learning words.

At some point during the first year I needed to purchase a dictionary. This was initially a paperback version of Hans Wehr's Dictionary Arabic‑English.

But.... Hans Wehr was a German Arabist who had published an Arabic-German dictionary, which had been translated into English in the 60s of the last century by the English Arabist J. Milton Cowan.

I have worn out several paperback copies of this dictionary. My final hardcover copy is still on my bookshelf; that has withstood the test of time.


In 1981 I was asked to become a teaching assistant at the Department of Oriental Languages at the University of Utrecht, where I studied. I taught Moroccan Arabic for beginners until my graduation in 1983. My professor Roel Otten, from whom I had learned Moroccan Arabic, was in the process of compiling a dictionary of Moroccan Arabic, which appeared in 1983 as Basiswoordenboek Nederlands‑Marokkaans Arabisch (Basic Dictionary Dutch‑Moroccan Arabic), published by Coutinho. This dictionary has been out of print for many years.

I supported Roel at various stages of the compiling work as an assistant. So that was my first (modest) introduction into lexicography. In late 1983, shortly before my graduation on November 30, the dictionary appeared. I remember that I was very pleasantly surprised that my name was listed on the title page: Roel Otten, assisted by Jan Hoogland.

Years later, in 1997 when my text book Moroccan Arabic appeared, we repeated this, but in reverse order: Jan Hoogland, assisted by Roel Otten.

This text book was the result of my first assignment at what was then called the Catholic University of Nijmegen, which is now Radboud University. Immediately after graduating in Utrecht, I was able to start work at Nijmegen University to start a project for the teaching of Moroccan Arabic at that institution.


From 1989 to 1992 Nijmegen University had the Foundation Middle East Transfer. This was an initiative that was started by my two colleagues Kees Versteegh and Erik‑Jan Zürcher. From the moment this foundation was established, I was involved in defining and executing its goals.

Through Middle East Transfer I became involved with dictionaries again. In the first year we were going to contribute to a multilingual dictionary of trade terminology (the Servotte). Middle East Transfer was to supply the languages Arabic, Persian and Turkish and I coordinated those efforts. That project was never completed though, and my lexicographical adventures seemed to have come to an end.

However, the director of Middle East Transfer, Mr Piet van den Akker, suggested the idea to approach the Dutch Ministry of Education with a proposal for a dictionary Arabic‑Dutch and Dutch‑Arabic, because there was an urgent social need for this.

He asked me to write a report, in which I analysed the existing dictionaries on the Dutch market and concluded that the existing dictionaries did not meet the requirements.

To our delight we received the assignment from the Ministry as well as a grant to carry out an extensive feasibility study. Unfortunately, at that time, the decision had been taken that Middle East Transfer was not viable and had to be disbanded.

The grant could be taken over by the Department of Languages and Cultures of the Middle East (TCMO) of the university, and so I was still able to carry out the feasibility study.


Meanwhile, the Dutch government, in collaboration with the Flemish government, had set up a committee called Commissie Lexicografische Vertaalvoorzieningen ( Committee for Lexicographical Translational Infrastructure) (CLVV), chaired by Professor Willy Martin of the VU University of Amsterdam. That committee had a budget to finance a number of dictionary projects. Arabic and Turkish were the languages with the highest priority.

For both languages, interested parties were able to enrol in a tender procedure. For the Turkish language, there was only one candidate: the University of Leiden. They started execution of the project almost immediately (1994 or 1995). For Arabic there were two offers: our plan from Nijmegen, and a plan from the Belgian Arabist Marc Van Mol. This complicated the decision process, so it took a little longer before we could start the project. Eventually it was decided that van Mol would be making two basic dictionaries and Nijmegen two "big" dictionaries.

In 1996 CLVV had a second instalment of its budget and in February 1997 the Nijmegen Arabic Dictionary project (WBA) was launched with a team of employees who are all listed on the website of the project. The entire project was prepared by a committee consisting of the two professors Kees Versteegh (Nijmegen), Manfred Woidich (University of Amsterdam) and myself. These three were also the chief editors of the dictionary.

In October 2003, the first edition of the two volumes was published. The Dutch‑Arabic volume comprised some 1,200 pages and Arabic‑Dutch 900.

The whole process of compiling these dictionaries has been described in detail on a website: This website is entirely available in English.

I published this website for several reasons. Firstly, I felt the need to describe the whole process to Arabists, lexicographers or linguists who are interested in the lexicography of Arabic.

Secondly, I had developed opinions about a number of existing dictionaries and their methods of composition, which I wanted to share with the world.

Thirdly, I was hoping that publishers from other countries would learn about the project, and about the opportunity to purchase (through CLVV) the rights to use this database in order to produce Arabic dictionaries for other languages with relatively little effort.

The website has been on line now for over 10 years and has certainly had the desired effect, because around 2009 Oxford University Press contacted me about obtaining the rights. More about this later.


In 2007, publisher Bulaaq said that they were running out copies of the first edition of the dictionary and asked me if I thought we should publish a new edition with changes, additions, etc., or that we could simply reprint the first edition.

I stated that I saw good reason for a second edition, but that I would need some time to realise this, since I would no longer have a team of editors etc. at my disposal and I would have to do everything myself.

In 2009 the second edition appeared, with of course some adjustments. There had been no major errors in the first edition, there were just a number of corrections, often related to the Arabic vowels. The Arabic ‑Dutch part in the second edition was expanded with nearly 100 pages.


At that time Oxford University Press contacted me. This renowned publisher felt it was time for a new set of dictionaries Arabic‑English and English‑Arabic. I could not agree more. In other publications I have stated that I felt that there was no 'proper' English‑Arabic dictionary.

OUP wanted our Arabic‑Dutch file to be translated and edited to become a new Arabic‑English dictionary. For the English‑Arabic volume they wanted to start from scratch by providing Arabic translations to an English file from their own databases.

Now it so happened that my former student Tressy Arts, who had worked as an editor on the Dutch project, was living in London at the time. I established contact between OUP and Tressy and both parties were happy to cooperate. Translating Arabic‑Dutch into Arabic‑English required editors mastering these three languages on a high level. So Dutch Arabists, with a good command of English were required. Tressy was such a Dutch Arabist, and she knew a lot about lexicography.

And so she became editor in chief of the Arabic OUP project and had a number of former employees of the Dutch project involved in the new project.



And so we arrived in 2014 with the publication of the dictionary Arabic‑English/English‑Arabic in which the Arabic‑English part is largely based on the former Arabic‑Dutch dictionary (about 90%). In a later publication, I will make a comparison between the Arabic‑Dutch and the Arabic‑English dictionaries. Then I will also describe in detail what has been my contribution to the English project.



I started this personal history mentioning the Hans Wehr dictionary that was originally an Arabic‑German dictionary, which was then translated into English.

Now, some 50 years later, we see that history repeats itself. An Arabic‑Dutch dictionary is now the basis for a new Arabic‑English dictionary, and the contribution of the Dutch Arabists was very large and indispensable.

The question then begs itself: how is it possible that in the great Anglo‑Saxon world with Arabists of name and fame, no person has previously been willing or able to face the challenge of compiling a dictionary?

It is a question that I still do not know the answer to, I can only speculate:

‑ Does it have to do with lack of commercial interest from publishers?

‑ Do people look down on compiling a dictionary?

‑ Is everyone waiting for someone else to pick up the challenge?

‑ Do people think it is impossible?

‑ Has no one been able to bring together a team of suitable people?

‑ Did the whole idea simply not occur to anyone?


Link to the website of Oxford University Press:


Van woordenboekgebruiker tot woordenboekmaker

In 1976 begon ik met de studie Arabisch in Utrecht. Dat begon met het alfabet en de klanken. En woordjes leren natuurlijk want je kunt geen nieuwe taal leren zonder woorden te leren.

In de loop van het eerste jaar werd het ook nodig een woordenboek aan te schaffen. Dat werd in eerste instantie een paperback versie van Hans Wehr's woordenboek Arabisch‑Engels.
Hoewel.... Hans Wehr was een Duitse arabist die een woordenboek Arabisch‑Duits maakte, dat in de jaren 60 van de vorige eeuw door de Engelse arabist J. Milton Cowan naar het Engels werd vertaald.
Van dat woordenboek heb ik diverse paperback exemplaren versleten. Mijn laatste ingebonden exemplaar staat nog altijd in de kast, dat heeft de tand des tijds doorstaan.

In 1981 werd ik gevraagd als student‑assistent het beginnersonderwijs Marokkaans Arabisch te geven bij de vakgroep Oosterse Talen van de Universiteit Utrecht, waar ik zelf ook studeerde. Tot mijn afstuderen in 1983 heb ik dat onderwijs verzorgd. Mijn docent Roel Otten, van wie ik het Marokkaans had geleerd, was toen bezig met het samenstellen van een woordenboek Marokkaans, dat in 1983 verscheen als 'Basiswoordenboek Marokkaans Arabisch‑Nederlands', uitgegeven bij Coutinho. Het woordenboek is al vele jaren niet meer leverbaar.

Ik heb als student‑assistent Roel ondersteund in verschillende stadia van het werk. Dat was mijn eerste (bescheiden) kennismaking met de lexicografie. Eind 1983, kort voor mijn afstuderen op 30 november, verscheen dat woordenboek. Ik weet nog dat ik zeer blij verrast was dat op het titelblad stond vermeld: Roel Otten, met assistentie van Jan Hoogland.
Jaren later, toen in 1997 van mijn hand het cursusboek Marokkaans Arabisch verscheen, hebben we die constructie herhaald maar in omgekeerde volgorde: Jan Hoogland, met assistentie van Roel Otten.
Dat cursusboek was het resultaat van de eerste opdracht waarvoor ik werd aangesteld aan (toen nog) de Katholieke Universiteit Nijmegen, die inmiddels al ruim tien jaar Radboud Universiteit heet. Direct na mijn afstuderen in Utrecht kon ik aan de slag in Nijmegen voor het opzetten van onderwijs Marokkaans Arabisch in Nijmegen.

Van 1989 tot 1992 bestond in Nijmegen de Stichting Middle East Transfer. Dit was een initiatief dat was gestart door mijn beide collega's Kees Versteegh en Erik‑Jan Zürcher. Ik was vanaf de oprichting van de stichting betrokken bij het vormgeven van de doelstellingen.

Bij Middle East Transfer ging ik mij weer bezighouden met woordenboeken. In het eerste jaar zouden we een bijdrage leveren aan een meertalig woordenboek met handelsterminologie (de Servotte). Middle East Transfer zou de talen Arabisch, Perzisch en Turks aanleveren en ik coördineerde die inspanningen. Dat project is helaas niet afgerond en mijn lexicografische avonturen leken afgelopen.
Maar de directeur van Middle East Transfer, Piet van den Akker, opperde het idee om het ministerie van Onderwijs te benaderen met een voorstel voor een woordenboek Arabisch‑Nederlands/Nederlands‑Arabisch, omdat daar grote maatschappelijke behoefte aan bestond.
Hij vroeg mij een notitie te schrijven waarin ik het toen bestaande aanbod op de Nederlandse markt analyseerde om te concluderen dat de toen bestaande woordenboeken niet aan de eisen voldeden.
Tot onze blijdschap kregen wij van het ministerie de opdracht en subsidie om een uitgebreide haalbaarheidsstudie uit te voeren. Helaas was op het moment van die opdracht net de beslissing gevallen dat Middle East Transfer niet levensvatbaar was en zou worden opgeheven.
De subsidie kon toen gelukkig worden overgenomen door de vakgroep Talen en Culturen van het Midden‑Oosten (TCMO) van de universiteit, en zo kon ik toch de haalbaarheidsstudie uitvoeren.

Inmiddels had de Nederlandse overheid, in samenwerking met de Vlaamse overheid, een commissie in het leven geroepen met de naam Commissie Lexicografische Vertaalvoorzieningen (CLVV), voorgezeten door professor Willy Martin van de Vrije Universiteit. Die commissie had een budget te verdelen voor het maken van woordenboeken. Arabisch en Turks hadden de hoogste prioriteit.

Voor beide talen konden geďnteresseerde partijen inschrijven in een tenderprocedure. Voor Turks was er slechts één partij: de universiteit Leiden. Zij konden vrijwel onmiddellijk aan de slag (1994 of 1995). Voor Arabisch was er ons plan uit Nijmegen, maar er was ook een plan van de Belgische arabist Marc van Mol. Hierdoor duurde het wat langer voor de werkzaamheden konden beginnen. Uiteindelijk viel het besluit dat van Mol twee basiswoordenboeken ging maken, en Nijmegen twee 'dikke' vertaalwoordenboeken.

In 1996 had de CLVV een tweede tranche subsidie beschikbaar en in februari 1997 kon het Nijmeegse project Woordenboek Arabisch (WBA) van start met een team medewerkers die allen staan vermeld op de website van het project. Het gehele project was voorbereid door een commissie die bestond uit de beide hoogleraren Kees Versteegh (Nijmegen), Manfred Woidich (UvA) en ikzelf. Deze drie vormden ook de hoofdredactie van het woordenboek.

In oktober 2003 verschenen de twee delen in eerste druk. Het deel Nederlands‑Arabisch omvatte zo'n 1200 pagina's en Arabisch‑Nederlands 900.
Het hele proces van het maken van die woordenboeken heb ik tot in detail beschreven op een website erover:
Deze website is geheel in het Engels.

Die website heb ik om verschillende redenen gemaakt. Ten eerste voelde ik de behoefte het hele proces te beschrijven voor een ieder die is geďnteresseerd in de lexicografie van het Arabisch.

Ten tweede had ik tijdens de uitvoering van het project oordelen gevormd over een aantal reeds bestaande woordenboeken en de wijze van samenstelling ervan, die ik met de wereld wilde delen.
Ten derde hoopte ik dat uitgevers uit andere landen via deze website kennis zouden nemen van het project, en van de mogelijkheid de rechten van het bestand te kopen (via de CLVV) om zo met betrekkelijk geringe inspanningen ook woordenboeken Arabisch voor andere talen te produceren.
De website is inmiddels meer dan 10 jaar in de lucht en heeft zeker het beoogde effect gehad want rond 2009 nam Oxford University Press contact met mij op over het aankopen van de rechten. Hierover later meer.

In 2007 gaf uitgever Bulaaq aan dat de eerste oplage van het woordenboek op dreigde te raken en of ik dacht dat er een nieuwe druk moest komen met wijzigingen, aanvullingen etc. of dat we met een herdruk konden volstaan.

Ik heb toen aangegeven dat ik wel reden zag voor een tweede druk, maar dat ik daarvoor wel enige tijd nodig zou hebben. Ik zou hiervoor namelijk niet meer over een team redacteuren etc. kunnen beschikken maar alles zelf moeten doen.
In 2009 is de tweede druk verschenen, met uiteraard wat correcties. Hele grove fouten hadden er niet in gezeten maar kleine correcties in bijvoorbeeld de vocalisatie (het schrijven van de klinkers) waren wel nodig. Het deel Arabisch‑Nederlands is in de tweede druk met bijna 100 pagina's uitgebreid.

In die tijd meldde zich dus ook Oxford University Press. Deze gerenommeerde uitgever vond dat het tijd werd voor een nieuwe set woordenboeken Arabisch‑Engels en Engels‑Arabisch. Ik kon dat alleen maar beamen. In andere publicaties heb ik wel eens aangegeven dat ik vond dat er geen 'fatsoenlijk' woordenboek Engels‑Arabisch bestond.

OUP wilde het bestand Arabisch‑Nederlands gaan vertalen en bewerken tot een woordenboek Arabisch‑Engels. Voor Engels‑Arabisch wilde men vanaf nul beginnen door een eigen Engels bestand te voorzien van Arabische vertalingen.
Nu wilde het toeval dat mijn oud‑student Tressy Arts, die als student‑assistent aan het Nederlandse project had meegewerkt, inmiddels in Londen woonde. Ik heb OUP en Tressy met elkaar in contact gebracht en daar waren beide partijen zeer blij mee. Het vertalen van Arabisch‑Nederlands naar Arabisch‑Engels vereist namelijk redacteuren die deze drie talen op hoog niveau beheersen. Nederlandse arabisten dus, met ook een goede kennis van het Engels. Tressy was er zo één, en zij wist ook al het nodige van lexicografie.
Zij is zo hoofdredacteur van het project Arabisch van OUP geworden en heeft nog een aantal oud‑medewerkers van het Nederlandse project betrokken bij het nieuwe project.


En zo zijn we in 2014 aangekomen bij de publicatie van het woordenboek Arabisch‑Engels/Engels Arabisch waarbij het ene deel grotendeels (rond 90%) is gebaseerd op het Nijmeegse woordenboek Arabisch‑Nederlands. In een andere publicatie heb ik een vergelijking gemaakt tussen het woordenboek Arabisch‑Nederlands en Arabisch‑Engels. Ik heb daar ook beschreven wat mijn inbreng is geweest in het Engelse project.



Ik begon deze persoonlijke geschiedenis met vermelding van het woordenboek van Hans Wehr dat oorspronkelijk een Arabisch‑Duits woordenboek was, dat vervolgens in het Engels is vertaald.

Nu, ongeveer 50 jaar later, zien we dat de geschiedenis zich herhaalt. Een Arabisch‑Nederlands woordenboek is nu de basis voor een nieuw Arabisch‑Engels woordenboek, waarbij de inbreng van de Nederlandse arabisten zeer groot en onmisbaar was.
De vraag werpt zich dan bij mij op: hoe is het mogelijk dat in die grote Angelsaksische wereld met arabisten van grote naam niemand de uitdaging heeft willen of kunnen aangaan om een woordenboek samen te stellen?
Het is een vraag waar ik vooralsnog het antwoord niet op weet, ik kan er alleen over speculeren:
Heeft het te maken met gebrek aan commerciële belangstelling bij uitgevers?
Kijkt men neer op het maken van een woordenboek?
Zit iedereen te wachten tot een ander het gaat doen?
Denkt men dat het onbegonnen werk is?
Is men niet in staat geweest een team van geschikte mensen bij elkaar te brengen?
Is gewoon niemand op het idee gekomen?

Link naar de website van Oxford University Press: